Działalność człowieka


Spis treści:
Odpady
Pestycydy
Katastrofy ekologiczne
Rabunkowa gospodarka człowieka



Odpady

Odpady to ciekłe i stałe uboczne produkty działalności człowieka, nieprzydatne lub uciążliwe dla środowiska.
Ze względu na miejsce powstawania możemy wyróżnić 2 grupy: Ze względu na szkodliwość dla środowiska, odpady dzielimy na 3 grupy:
Jak podają oficjalne statystyki, przeciętny Polak produkuje ponad 350 kg odpadów rocznie. Aby wyeliminować szkodliwe działanie odpadów, należy poddać je utylizacji lub odizolować od środowiska. Unieszkodliwianie może odbywać się poprzez spalanie, kompostowanie, składowanie na wysypiskach. Znacznie lepsze i mniej kosztowne będzie jednak ograniczenie kupna produktów w opakowaniach z tworzyw sztucznych na rzecz opakowań szklanych i organicznych.



Pestycydy

DDT (p,p'-dichlorodiufenylotrichloroetan) był pierwszym insektycydem stosowanym na olbrzymią skalę. Jego toksyczne dla owadów właściwości odkrył P. H. Müller, za co otrzymał w 1948 roku Nagrodę Nobla. Ze względu na niską odporność owadów i stosunkowo dużą odporność na działanie DDT kręgowców, stosowanie tego pestycydu umożliwiło walkę ze szkodnikami upraw, pasożytami ludzi i zwierząt.

Obieg DDT w środowisku:
Po wprowadzeniu na pola uprawne, DDT nie powoduje od razu śmierci wszystkich szkodników. Owady roślinożerne, żywiąc się liśćmi, zjadają również pewne niewielkie ilości DDT. Jeśli spożyta dawka pestycydu nie przekracza progu śmiertelności owada, odkłada się w jego tkance tłuszczowej. Następnie owady zawierające w swych organizmach DDT są zjadane przez ptaki owadożerne. W ten sposób DDT przedostaje się do wyższego ogniwa łańcucha pokarmowego. Ptaki owadożerne również odkładają DDT w tkance tłuszczowej, jednak jego stężenie jest już znacznie większe (ze względu na wyższą odporność ptaków). DDT ulega wiec kumulacji. Najwyższe stężenia DDT obserwuje się w organizmach ptaków drapieżnych. DDT powoduje zaburzenia w gospodarce wapniowej ptaków w okresie składania jaj, czego efektem jest śmierć piskląt.
Jeśli DDT zostanie spłukany z liści roślin uprawnych, przedostaje się do gleby, a następnie do wód gruntowych. Stamtąd część DDT przedostaje się do studni, a wraz z wodą do organizmu człowieka. Negatywnie wpływa na równowagę hormonalną i jest odpowiedzialny za powstawanie niektórych nowotworów. Wraz z rzekami DDT transportowany jest również do mórz i oceanów, gdzie niekorzystnie wpływa na całe biocenozy. Ślady DDT znaleziono nawet w tkankach pingwinów żyjących w rejonie bieguna południowego.

Stosowanie DDT doprowadziło więc do zakłócenia homeostazy w całej biosferze. Jednocześnie owady - szkodniki upraw w znacznym stopniu uodporniły się na ten pestycyd.
Po przeprowadzeniu badań nad obiegiem DDT w środowisku i kumulacją w tkankach organizmów żywych insektycyd ten został w Polsce wycofany z użycia. W krajach uprzemysłowionych spadek zawartości DDT w organizmach ludzkich notowany jest już od początku lat siedemdziesiątych. W ubogich krajach Afryki, Azji i Ameryki Łacińskiej ciągle jest jeszcze stosowany przeciw komarom roznoszącym malarię.




Katastrofy ekologiczne

Katastrofy ekologiczne - to trwałe, nieodwracalne uszkodzenia lub zniszczenia środowiska, mające negatywny wpływ na życie i zdrowie człowieka.
Katastrofy ekologiczne wiążą się ze zmianą struktury i funkcji całych ekosystemów, zachwianiem homeostazy, zakłóceniem naturalnego przepływy energii i obiegu materii. Może to być przyczyną zmian w łańcuchu pokarmowym, a nawet powodować załamanie któregoś z niezbędnych dla ekosystemów ogniw troficznych (producenci, reducenci), co prowadzi do zaniku ekosystemu.
Katastrofy ekologiczne można podzielić ze względu na pochodzenie na dwie grupy:
Katastrofy naturalne powodowane są przez siły przyrody: trzęsienia ziemi, wybuchy wulkanów, cyklony, huragany, lawiny, pożary lasów, powodzie, długotrwałe susze i mrozy lub są skutkiem masowego pojawienia się na określonym terenie szkodników lub pasożytów. Do niedawna były to jedyne katastrofy, jakie nawiedzały Ziemię.
Jednak w ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat coraz częściej zdarzają się katastrofy antropogeniczne. Najczęściej pojawiają się one w wyniku awarii urządzeń, tankowców, wież wydobywczych, czego skutkiem jest emisja trujących gazów lub cieczy do środowiska. Mówimy wtedy o katastrofach chemicznych. Katastrofy chemiczne mogą też być skutkiem wojny. Przykładem może tu być klęska ekologiczna w Zatoce Perskiej w 1990 roku. Groźba wywołania przez Irak katastrofy ekologicznej była formą broni w czasie wojny ze Stanami Zjednoczonymi o roponośne obszary Kuwejtu. Ze zbiorników i zniszczonych szybów wydobywczych w Kuwejcie została wypuszczona ropa naftowa do wód Zatoki Perskiej. Plama ropy osiągnęła wymiary około 13 km długości i 3 km szerokości. Podpalone szyby wydobywcze wyemitowały do atmosfery olbrzymie ilości dymów, co spowodowało silne zanieczyszczenie powietrza na znacznym obszarze Kuwejtu.
Jeśli na skutek awarii nastąpi emisja substancji radioaktywnych, mówimy wtedy o katastrofie jądrowej. Do najpoważniejszej katastrofy jądrowej doszło rankiem 26 kwietnia 1986 roku na skutek awarii elektrowni atomowej w Czarnobylu na Ukrainie. Skażeniu uległy wtedy znaczne obszary Europy Wschodniej i Północnej. Na terenie Polski największe skażenia odnotowywano w północno - wschodniej części kraju. Z pewnością konsekwencje awarii w Czarnobylu byłyby mniejsze, gdyby nie postawa ówczesnego rządu ZSRR. Przez pierwsze dwa dni nie podawano żadnych informacji dotyczących wypadku, a w ciągu następnych kilku dni zagrożenie było wyraźnie bagatelizowane. W katastrofie i w czasie akcji ratunkowej zginęło kilkadziesiąt osób, natomiast na skutek chorób popromiennych zmarło kilkadziesiąt tysięcy okolicznych mieszkańców. Nawet obecnie widoczne są skutki katastrofy. W okolicach Czarnobyla rodzi się coraz więcej chorych lub zdeformowanych dzieci.
Katastrofy jądrowe mogą być również skutkiem przeprowadzania prób nuklearnych. Sytuacja taka miała na przykład miejsce w Kazachstanie na terenach w pobliżu sowieckiego poligonu atomowego w obwodzie semipałatyńskim i karagandzkim. Przeprowadzono tam 470 prób atomowych (w tym 116 naziemnych i 354 podziemne).

Jedynym sposobem na niedopuszczenie do dalszych awarii reaktorów jądrowych, tankowców, wież wydobywczych jest systematyczne kontrolowanie stanu urządzeń oraz budowa nowych. Zapobieganie klęskom ekologicznym wymaga również bezwzględnego przestrzegania zasad ochrony środowiska.



Rabunkowa gospodarka człowieka

Surowce mineralne wydobywane są już od starożytności. Początkowo eksploatacja zasobów naturalnych nie stanowiła większego problemu dla środowiska przyrodniczego. Jednak wraz z rozwojem przemysłu zaczęto wytwarzać coraz więcej produktów i tym samym znacznie wzrosło zapotrzebowanie na surowce mineralne. Doprowadziło to do znacznego zmniejszenia się ilości zasobów naturalnych. Szacuje się, że światowe zasoby ropy naftowej wyczerpią się za ok. 30 lat, natomiast pokłady węgla kamiennego zostaną wyeksploatowane w ciągu najbliższych 170 lat. Należy więc jak najszybciej podjąć działania mające na celu ograniczenie wydobycia surowców mineralnych.
Wśród wydobywanych surowców mineralnych czołowe miejsce zajmuje węgiel kamienny. Jest on wykorzystywany głównie do produkcji energii elektrycznej i cieplnej. Ograniczenie jego wydobycia będzie możliwe tylko wtedy, gdy zmniejszy się zapotrzebowanie na ten surowiec. Społeczeństwo powinno więc oszczędzać energię. Energię elektryczną można oszczędzać dzięki używaniu nowoczesnych, energooszczędnych urządzeń elektrycznych. Dzięki zastosowaniu materiałów izolacyjnych w budynkach możliwe stanie się ograniczenie utraty ciepła. W celu zmniejszenia wydobycia węgla kamiennego należy również poszukiwać alternatywnych źródeł energii. Do źródeł tych należy zaliczyć: promieniowanie słoneczne, ruchy mas powietrza, ruchy wód w rzekach, fale i pływy morskie oraz energię geotermiczną. Wśród nich najważniejsza jest energia słoneczna. Wraz z promieniowaniem słonecznym do Ziemi dociera moc o wartości około 178 000 TW (1 TW = 100000 MW), z czego ok. 30% jest odbijane przez atmosferę, ponad 45% pochłaniają lądy i morza w postaci ciepła, pozostała jest zużywana w cyklu hydrologicznym, w procesach fotosyntezy oraz do wprawiania w ruch powietrza i fal morskich. Dla porównania spalająca rocznie od 1,5 do 2 mln ton węgla średniej wielkości elektrownia ma moc zaledwie 1000 MW.
Bardzo duże znaczenie dla gospodarki człowieka ma również ropa naftowa. Używana jest ona przede wszystkim do produkcji paliw napędowych. Od niej uzależniony jest cały transport. Praktycznie wszystkie pojazdy czerpią z niej energię służącą do poruszania się. W celu ograniczenia zużycia ropy naftowej należy szukać nowych źródeł energii dla pojazdów. Obecnie są już na świecie samochody napędzane silnikami elektrycznymi, czerpiącymi energię ze specjalnych akumulatorów lub z baterii słonecznych. Trwają także prace nad silnikami napędzanymi paliwem wodorowym. Paliwo takie nie zanieczyszcza powietrza, gdyż produktem spalania w takich przypadkach jest woda.
Złoża kopalin podlegają ochronie.
Poważnym problemem jest również deforestacja - wylesianie. Jest ona skutkiem wyrębu lasów, selektywnego pozyskiwania drewna lub odwodnienia terenu. Może ona być również skutkiem czynników antropogenicznych, takich, jak np. zanieczyszczenie powietrza. Skutki dalszej deforestacji mogą być bardzo poważne dla całej ludzkości. Jak wiadomo, wszystkie rośliny zielone w procesie fotosyntezy tworzą w obecności światła słonecznego glukozę - monosacharyd będący źródłem energii i substratem w reakcjach syntezy złożonych związków organicznych. Pobierają do tego celu dwutlenek węgla. Przyczyniają się tym samym do zmniejszania natężenia efektu cieplarnianego. Szczególną rolę odgrywają wiecznie zielone lasy równikowe. Wpływają one nie tylko na temperaturę klimatu Ziemi. Odcięcie dopływu powietrza równikowego do terenów Antarktydy stało się przyczyną wystąpienia tam dziury ozonowej. Skutki tych zjawisk opisałem na oddzielnych podstronach. Oblicza się, że lasy równikowe zanikają z prędkością 1,8% powierzchni w ciągu roku. Jeśli proces deforestacji nie zostanie ograniczony, to lasy te znikną z powierzchni Ziemi do roku 2022.

Praktycznie wszystkie współczesne problemy ekologiczne są skutkiem antropopresji - oddziaływania człowieka na środowisko na przestrzeni tysiącleci. Skutkiem działalności człowieka jest zanieczyszczenie powietrza, wód i gleb.
Do skutków oddziaływania człowieka na środowisko są również liczne zmiany w faunie i florze. Stwierdzono, że za sprawą działalności człowieka tempo wymierania gatunków zwiększyło się tysiąckrotnie i wynosi obecnie 1 gat./ 1 tys. gat./ 1 rok. Mówi się nawet, że człowiek jest przyczyną szóstego tzw. wielkiego wymierania ( I - 440 mln lat temu (ordowik), II - 365 mln lat temu (dewon), III - 245 mln lat temu (perm), IV - 210 mln lat temu (trias) - spowodowane przez dryf kontynentów i zmiany klimatu; V - 65 mln lat temu (kreda) - wywołane przez meteoryt). W czasie piątego wymierania miała miejsce zagłada dinozaurów. W szóstym wymieraniu może dojść do zagłady wszystkich żywych organizmów. Myślę, że jest to wystarczający argument, aby przekonać ludzkość o powadze współczesnych problemów ekologicznych.



Powiązane tematy:
Zanieczyszczenia powietrza
Efekt cieplarniany
Dziura ozonowa